Wymowa

α tylne w następujących sytuacjach:

• w zakończeniach -afle i -avre: navre, rafle
  
  
• przed s wymawianym: hélas
  
  
• w kilku wyrazach w zakończeniu -as z niewymawianym s: bas
  
  
• w zakończeniach: -ase, -az, -aze: base, extase, topaze, gaz
  
  
• w kilku wyrazach zakończonych na -asse, -able, -are: basse
  
  
• zazwyczaj w zakończeniu -aille: bataille
  
  
• w zakończeniu -ation wyrazów mających trzy lub więcej sylab: création

W większości wypadków również w zakończeniach -as z niewymawianym s, -asse, -able, -are występuje a przednie

é ścieśnione: w wyrazach gai, quai oraz na końcu wyrazu w formach czasownikowych: ai, fermai

é ścieśnione, gdy w następnej sylabie występuje w wymowie [i], [y] lub [é] ścieśnione

e zredukowane w wyrazach: faisons, faisan, bienfaisant, satisfaisant, faisais, faisait

wyjątek: cocktail z [εl]

• w sylabie akcentowanej: aube (wyjątki: Paul, centaure)
  
  
• w sylabie nieakcentowanej również (wyjąwszy pozycję przed r): causer

jako o otwarte w sylabie nieakcentowanej przed [r]:restaurant, aurore

εj przed samogłoską: payons (chyba że w następnej sylabie występuje w wymowie [i], [y] lub [é] ścieśnione, wtedy ej)

aj w niektórych wyrazach: Cayenne, Bayonne

wyjątek: w końcówkach -âmes, -âtesw czasie passé simple występuje a przednie

bs, bt czytamy ps, pt: absurde, absolu (wyjątek: subsister)

b na końcu wyrazu na ogół się wymawia: Jacob, club, tub

nie wymawia się w: plomb, Coulomb, radoub

s przed e, i, y: cerise, cygne, cité

g w wyrazie second

k na końcu wyrazu: bloc, roc

nie wymawia się w następujących wyrazach: accroc, broc, caoutchouc, blanc, croc, clerc, escroc, estomac, porc, banc, tronc, vainc, ajonc, entrelacs, flanc, franc, jonc, marc, tabac, tronc

w wyrazach aspect, suspect, respect, instinct nie wymawia się końcowego -ct

ks przed e, i: accélérer, accent

k w wyrazach obcych: choléra, archéologue, chorale, lichen, chaos

nie wymawia się na końcu wyrazu: pied, sied, nid

d końcowe wymawia się w: celluloïd, caïd, sud, raid i paru innych wyrazach obcego pochodzenia

dd: adduction

• e akcentowane znajdujące się przed spółgłoską wymawianą
  
  
• e akcentowane przed spółgłoską nie wymawianą (z wyjątkiem r, z, d, f)
  
  
• e nieakcentowane przed rr
  
  
• e nieakcentowane przed x oraz dwiema lub więcej niejednakowymi spółgłoskami

jako é ścieśnione:

• e w akcentowanej sylabie otwartej przed niewymawianymi r, z, także d, f
  
  
• e nieakcentowane przed dwiema jednakowymi spółgłoskami (ale nie rr) oraz przed -sce-
  
  
• e w wyrazach jednosylabowych (rodzajniki, zaimki)
  
  
• e nieakcentowane, które byłoby otwarte, ale w następnej sylabie występuje w wymowie [i], [y] lub [é] ścieśnione

jako ∂ zredukowane (tylko w sylabach nieakcentowanych):

• w wyrazach zaczynających się od de- i re-: degré
  
  
• gdy po literze e występuje tylko jedna wymawiana spółgłoska: petit
  
  
• gdy po literze e występuje grupa dwóch spółgłosek, z których drugą jest r lub l: secret
  
  
• na końcu wyrazu: porte
  
  
• w monosylabach: de, que, je, ne, ce, te, me

owo ∂ zredukowane (niestałe) zazwyczaj wypada; w niektórych sytuacjach pozostaje (szczególnie wtedy, gdy jego wypadnięcie spowodowałoby zbieg trzech spółgłosek, przed h przydechowym itd.)

é ścieśnione, gdy w następnej sylabie występuje w wymowie [i], [y] lub [é] ścieśnione

ę nosowe w wyrazach: sempiternel, Nuremberg

εm

am w wyrazach femme, femmelette

am w przysłówkach zakońzconych na -emment

ę nosowe w zakończeniu -éen, -ien, -yen: bien, tragédien

ę nosowe w wyrazach: tiens, soutient, vient, bien, appendice, Rubens

en na końcu wyrazu w kilku wyrazach pochodzenia obcego: dolmen, spécimen

wyjątkowa wymowa ãn w enorgueillir, enivrer

w czasownikach w 3 osobie liczby mnogiej końcówki -ent nie wymawia się: parlent, parlèrent

ãn w wyrazach: ennui, ennoblir, enneiger

an w wyjątkowych sytuacjach: solennel

• na końcu wyrazu: aveu, deux
  
  
• w sylabie akcentowanej przed wymawianymi t, d, k, z, ż, m: émeute, leude, berceuse
  
  
• w sylabie otwartej nieakcentowanej: Europe (z wyjątkiem form tych wyrazów, które mają oe otwarte pod akcentem: veuvage, jeunesse)
  
  
• także w sylabie zamkniętej nieakcentowanej (z wyjątkiem pozycji przed r): Eustache

œ otwarte:

• w sylabie zamkniętej akcentowanej (ale nie przed t,d,k,z,ż, m): bonheur, seul
  
  
• w sylabie nieakcentowanej zamkniętej przed r: pleurnicher
  
  
• w tych wyrazach, które mają oe otwarte pod akcentem, również w pozycji nieakcentowanej: veuvage – veuf, jeunesse – jeune

wyjątkowo ü w wyrazie: eu

wyjątkowo ü w wyrazie: eût

εj przed samogłoską: seyant, grasseye (chyba że w następnej sylabie występuje w wymowie [i], [y] lub [é] ścieśnione, wtedy é, éj)

nie wymawiane w guë: aiguë

f końcowe wymawia się: boeuf, bref, chef

f nie wymawia się w: boeufs, chef-d'oeuvre, clef, nerf, oeufs

ż przed e, i, y: manger, agir, gymnastique

na końcu wyrazu nie wymawia się: sang, étang, coing, long

nie wymawia się też niekiedy w środku wyrazu: sangsue, longtemps, vingtaine

g wymawia się w: gong, zigzag, Zadig, grog, iceberg, pingpong

gż przed e, i, y: suggestion

gn w niektórych terminach naukowych: diagnose, agnostique

gü przed ë, ï: aiguë, ambiguïté

gü rzadko przed e, i: arguer, linguiste

gł przed a: lingual

güi w niektórych wyrazach obcych: linguiste, aiguille, lingustique

gi w innych

j przed samogłoską: parlions, iode, chien

i po spółgłosce (z nie wymawianym l) w niektórych wyrazach: fusil, gentil, sourcil, persil, outil, gentilhomme, courtil, coutil, fenil, fournil, goupil, nombril

il po spółgłosce w wielu innych wyrazach: cil, fil, mil, vil, avril, docile, pile

wyjątek: poil [płal]

il w niektórych innych wyrazach: billion, million, milliard, millier, villageois, osciller

ill w kilku wyrazach: millénaire, millimètre, pusillanime

ill także na początku wyrazu: illégal, illusion

także po spółgłosce w wielu wyrazach: oreille, paille, houille

il w ville, mille, tranquille, distille, bacille codicille, oscille itp.

j przed samogłoską: aïeul

l wymawia sie też na końcu wyrazu: naval, banal

nie wymawia się w: fils, pouls, aulx, aulne, Gaultier, Rochefaucauld, saoul

ll w niektórych wyrazach erudycyjnych: allécher, métallurgie, allégro

przed spółgłoską i na końcu wyrazu oznacza nosowość samogłoski: plomb

wyjątki: m jest wymawiane w niektórych wyrazach obcych: islam, tram, harem, totem, album, opium, intérim, pantoum

mm w wyrazach zaczynających się od imm-: immédiat, immanent, immense

n w wyrazach: automne, damner, condamner, condamwnation, damnation

przed spółgłoską i na końcu wyrazu oznacza nosowość samogłoski: ton, son, chanson, enfant

n wyjątkowo na końcu niektórych wyrazów obcego pochodzenia: policeman, spécimen, gin, spleen, simoun

nn w wyrazach zaczynających się od inn-: innavigable

pojedyncze n wymawia się jednak w: innocent

• zazwyczaj w sylabie akcentowanej przed wymawianą spółgłoską: note ( z wyjątkiem z oraz grup -ome, -osse, -one, -ose, -oz)
  
  
• w sylabie nieakcentowanej przed samogłoską: coaguler
  
  
• także w sylabie nieakcentowanej w innych wypadkach (z wyjątkiem pozycji przed [z], zakończenia -otion oraz form niektórych czasowników)

jako ô ścieśnione:

• zawsze na końcu wyrazu: accroc, broc, mot
  
  
• w zakończeniu -ome: arome, axiome ( z wyjątkiem wyrazów Rome, astronome, - utonome, tome, économe itp.)
  
  
• w zakończeniu -one: cyclone (wyjątki: gramophone, téléphone, monotone, madone, Barcelone)
  
  
• w zakończeniu -osse: fosse, grosse (wyjątki: bosse, brosse, colosse)
  
  
• w wyrazach: Calvados, albatros, albinos, mérinos, rhinocéros
  
  
• w zakończeniach -se, -oz: chose
  
  
• przed [z] w sylabach akcentowanych i nieakcentowanych: rose, Joseph (wyjątki: philosophe, myosotis, cosaque, créosote, Mozambique)
  
  
• w zakończeniu -otion: notion
  
  
• w sylabie nieakcentowanej przed nie wymawianym s: Cosnac
  
  
• w sylabie nieakcentowanej w wyrazach, które są pochodne od tych, które mają ô ścieśnione pod akcentem: fossé, fossoyeur

wa: moelle

é: oesophage

ö otwarte w sylabie zamkniętej: boeuf

wα w następujących sytuacjach:

• w niektórych wyrazach przed niewymawianym s, x: trois, voix
  
  
• w zakończeniu -oise: framboise

e zredukowane w wyrazie monsieur

ale ôô w wyrazach: zoo, zoologique i o w alcool

przed samogłoską zazwyczaj jak polskie ł: jouer

oj w wyrazie coyotte

nie wymawia się w wyrazach: baptême, compter, dompter, sept, sculpter

nie wymawia się na końcu wyrazu: loup, drap, beaucoup

p wymawia się w wyrazach: cap, cep, clip, croup, hanap, handicap, hop, julep, stop

kü w wyrazie: requiem

kw w wyrazie: aquarelle

nie wymawia się r końcowego w wyrazach zakońzconych na: -ier, -yer, -cher, -ger (wyjątek: fier)

nie wymawia się go też w bezokoliczniku I koniugacji -er: chanter, parler

nie wymawia się też w wyrazach: gars, monsieur, oreiller, poulailler, volontiers

r wymawia się w pozostałych wypadkach także na końcu wyrazu: air, car, cour, enfer, amer, hiver

rr w formach czasów futur i conditionnel czasowników mourir, courir, acquérir: mourra

• na początku wyrazu
  
  
• po spółgłosce: valse, absent (wyjątki: subsister, Alsace, balsamique)
  
  
• przed spółgłoską: astre, presbyte (wyjątki: desquels, lesquels, mesdames, mesdemoiselles)
  
  
• po samogłosce nosowej: ainsi, insister (wyjątek: wyrazy zaczynające się na przedrostek trans- przed samogłoską)
  
  
• w niektórych wyrazach (wyjątkowych) między samogłoskami: aseptique, antisocial, parasol, contresens, monosyllabe, tournesol, vraisemblable (zazwyczaj są to wyrazy złożone lub z przedrostkiem)
  
  
• w pewnych wypadkach na końcu wyrazu

jako z:

• między samogłoskami: rose, roseau, pelouse
  
  
• w wyrazach z przedrostkiem trans- przed samogłoską: transaction

nie wymawia się:

• zazwyczaj na końcu wyrazu: suis, parlais
  
  
• przed spółgłoską w niektórych imionach własnych: Aisne
  
  
• w wyrazach: desquels, lesquels, mesdames, mesdemoiselles

s wymawia się na końcu wyrazu w następujących sytuacjach (podkreślić należy, że są to sytuacje wyjątkowe):

• w niektórych imionach własnych: Arras
  
  
• w zakończeniu -as w kilku wyrazach: as, hélas, atlas, mas, vasistas
  
  
• w zakończeniu -ès w wyrazach obcych: Agnès, aloès, pataquès (ale niewymawiane s w: accès, congrès, succès itp.)
  
  
• w zakończeniu -is w kilku wyrazach: gratis, jadis, lis, maïs, métis, myosotis, tennis, oasis, tournevis, Tunnis, vis
  
  
• w zakończeniu -os w niektórych obcych wyrazach: albatros, albinos, cosmos, paros, rhonocéros, Athos, Calvados
  
  
• w zakończeniu -ous w niektórych obcych wyrazach: autobus, omnibus, terminus, tumulus, papyrus, blocus, prospectus, couscous, angélus, cactus, cumulus, détritus, hiatus, humus, eucalyptus, lapsus, lotus, phébus, rébus, rhésus, rictus, Sirius, virus
  
  
• w niektórych wyjątkowych przypadkach po samogłosce nosowej lub spółgłosce: Reims, Huysmans, mars, fils, ours, biceps
  
  
• w wyrazach plus i tous wymawianie s zależy od znaczenia

s przed e, i: acie, science, descendre

na końcu wyrazu nie wymawia się: tout, finit

nie wymawia się też w wyjątkowych wyrazach: Montréal, Montparnasse, Montgolfier, Montmorency

t wymawia się na końcu wyrazu w następujących wyjątkowych sytuacjach:

• w wyrazach: brut, dot, net, zut, sept, fat, au fait, en fait, accessit, chut, cobalt, de fait, malt, granit, mazout, occiput, prétérit, yacht, transit, rut, scorbut
  
  
• końcowe -ct jest wymawiane w wyrazach: abject, tract, compact, contact, correct, direct, intellect, tact, verdict (wahania występują np. w succinct, exact, końcowe -ct jest nieme np. w apect, respect)
  
  
• końcowe -gt nigdy nie jest wymawiane: vingt
  
  
• końcowe -pt wymawia się w: abrupt, concept, transept (ale nie wymawia się np. w prompt)
  
  
• końcowe -st wymawia się w niektórych wyrazach: ballast, Brest, Ernest, toast, lest, est (wschód), ouest

wyjątki: nie wymawia się w athme, istme, Goth, luth, Ostrogoth

• po spółgłosce, zwłaszcza s: question, apprenti, pastille
  
  
• na ogół przed wymawianą spółgłoską: démocratique, burocratique
  
  
• w zakończeniu -tié: amitié
  
  
• w zakończeniach: -tiéme, -tier, -tiére, -tiers, -tiez, -tias: charcutier, septiéme, Poitiers (wyjątki: balbutier, initier)
  
  
• w formach czasownika tenir i wyrazach pochodnych od niego: tiens, entretien, retient
  
  
• w zakończeniu -tie, jeśli istnieje odpowiedni czasownik: partie (partir), rôti (rôtir), garantie (garantir)
  
  
• w wyrazach: ortie, sotie, petiot, étioler
  
  
• w czasownikach w końcówce -tions i innych osobowych formach czasowników: nous habitions, jetions, étions

jako sj (przed samogłoską) lub si (przed spółgłoską i na końcu wyrazu):

• na ogół przed wymawianą samogłoską (nie po s): insatiable, patient, rationnel
  
  
• zwłaszcza w zakończeniach: -tiel, -tiane, -tial, -tiaux, -tiale, -tiales, -tieux, -tieuse, -tieuses, -tium, -tien (ale nie w pozycji po s): gentiane, ambitieux
  
  
• w zakończeniu -tien, -tienne: Égyptien, laotien (ale wyjątki: chrétien, Étienne)
  
  
• w zakończeniu -tion i -tions w rzeczownikach: nation, objection, obligation
  
  
• w zakończeniu -tie, jeśli nie ma czasownika o tym samym temacie: diplomatie, prophétie

przed wymawianą samogłoską jest ü niesylabiczne: huit, puisque, puis

wyjątkowo u w wyrazie putsch

wyjątkowo ö w wyrazach: bluff, club, tub

o nosowe w wyrazie lumbago

ö nosowe w parfum

om na końcu wyrazu: album, minimum

o nosowe w wyrazie punch

üj wyjątkowo: gruyère

w także na końcu wyrazu: Tel-Aviv

wyjątkowo f na końcu nazwisk pochodzenia słowiańskiego: Tourguéniev

• w wyrazach pochodzenia niemieckiego i w nazwiskach francuskich: Watteau, Wagram, Wagner, Wisigoth
  
  
• w wyrazach przyswojonych: wagon, wolfram, wagonnet

jako ł:

• w wyrazach pochodzenia angielskiego i niektórych belgijskich: sandwich, kilowatt, watt, tramway, Wallon

nie wymawia się w niektórych dwugłoskach obcego pochodzenia (podanych osobno): clown, slow, interview

• na początku wyrazów: Xavier, Xantippe (wyjątki: wyrazy erudycyjne xylophone, xénophobe, Xénophon itp.)
  
  
• w przedrostkach ex- i hex- przed samogłoską lub h: exercer, exhiber, exhumer

jako ks:

• zazwyczaj w środku wyrazu: ave, taxi, oxygène
  
  
• w przedrostku ex- przed spółgłoską: excuser
  
  
• na początku wyrazu w: xylophone, xénophobe, Xénophon
  
  
• na końcu wyrazu wyjątkowo w niektórych wyrazach obcego pochodzenia: Aix, index, onyx, Phénix, box, phlox, thorax, silex

jako z:

• w liczebnikach w środku wyrazu: dixième, dix-neuf, duxième, sixième, dix-huit, sixain
  
  
• w liczebnikach w łączeniu międzywyrazowym: dix ans, six enfants

jako s:

• w niektórych wyrazach: soixante, Auxerre,Bruxelles, coccyx, Bruxellois, dix-sept
  
  
• w liczebnikach six, dix na końcu zdania

jako k w wyrazie Xérès

na końcu wyrazu x zazwyczaj nie wymawia się

nie wymawia się też w liczebnikach six i dix przed spółgłoską: six chaussures

przed samogłoską i w dwugłoskach: j

na końcu wyrazu w wyrazach rodzimych nie wymawia się: parlez, riz, nez

z wymawia się również na końcu wyrazu w niektórych wyrazach obcych: fez, gaz, Suez, Booz

dz w pizzicato